Świnoujście
15 października 2018
Uniejów
29 października 2018

24 Październik – Światowy Dzień Walki z Otyłością.

A Human Body Transformation Template illustration

Nadwaga i otyłość wśród dzieci i młodzieży – rozpoznawanie, przyczyny oraz zapobieganie

Jak wynika ze wszelkich dostępnych raportów rozmaitych organizacji, problem nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży stale narasta. Należy pamiętać, że otyłość jest chorobą, która nieleczona może doprowadzić do rozwoju innych poważnych zaburzeń zdrowotnych. Dlatego właśnie niezmiernie istotne jest dbanie o prawidłowy przyrost masy ciała u dzieci już od wieku niemowlęcego – tak aby zapobiec ewentualnym problemom w przyszłym życiu. Jednocześnie należy pamiętać, że w przypadku rozwoju otyłości jest to jedna z niewielu jednostek chorobowych, którą – w większości przypadków – jesteśmy w stanie leczyć w sposób całkowicie nieinwazyjny, bez używania leków, przeprowadzania zabiegów medycznych itp.

Rozpoznawanie otyłości

Najpopularniejszym i jednym z najprostszych sposobów na kontrolę masy ciała u dzieci jest pomiar wskaźnika BMI (Body Mass Index). Jest to wskaźnik który wykorzystuje stosunek masy ciała w kilogramach do kwadratu wzrostu mierzonego w metrach.

 

W przypadku osób dorosłych norma mieści się między 18,5 a 25 BMI. Powyżej 25 rozpoznajemy nadwagę, a powyżej 30 otyłość. U dzieci wartość wskaźnika BMI nie ma ściśle określonych norm – jest zależna od wieku oraz płci. Do oceny prawidłowej wartości wskaźnika służą siatki centylowe. W momencie gdy dziecko znajduje się pomiędzy 85 a 95 centylem możemy mówić o występowaniu nadwagi, a gdy jego wynik przekroczy  95 centyl mamy do czynienia z otyłością. Tego typu badania są wykonywane okresowo
w szkołach w trakcie tzw. bilansu zdrowia przez odpowiednio do tego przeszkolony personel. Należy jednak pamiętać, że u osób ponadprzeciętnie aktywnych z wyraźnie rozbudowaną tkanką mięśniową wskaźnik BMI staje się bardzo mało wiarygodny, dlatego też nie należy go stosować w takich przypadkach.

 

Przyczyny powstawania otyłości

 

Przyczyn powstawania otyłości jest bardzo wiele i z reguły otyłość jest wypadkową kilku z nich. W dalszej części opiszę pokrótce najpopularniejsze z nich.

 

  1. Wpływ rodziców

Jest to czynnik odgrywający największą rolę w przypadku powstawania otyłości u dzieci. Pierwszy moment, w którym rodzice mają na to wpływ, pojawia się już  w okresie ciąży. Odpowiednie żywienie matki jest kluczem do tego, aby dziecko prawidłowo się
rozwijało – należy też pamiętać, że masa urodzeniowa dziecka ma spore znaczenie w tej kwestii. Zarówno dzieci, które urodzą się z za niską masą ciała (poniżej 2,5 kg) jak i z za wysoką (powyżej 4 kg) mogą mieć problem z kontrolą masy ciała w przyszłości.

Kolejnym aspektem jest karmienie piersią. Najnowsze badania sugerują, aby wyłączne karmienie piersią odbywało się co najmniej do 6 miesiąca życia dziecka – oczywiście
w przypadku kiedy jest to możliwe. A gdy zaczynamy wprowadzać nowe produkty do diety niemowlaka należy robić to w sposób przemyślany i zgodny z zaleceniami lekarza.

W późniejszym życiu dziecka dominującym czynnikiem są nawyki żywieniowe rodziców. Rodzic jest dla dziecka przykładem i w momencie kiedy dorosły chętniej sięga po czipsy niż po jabłko, wiadomym jest, że jego dziecko ma większą szansę na wykształcenie nadwagi lub otyłości.

 

  1. Czynniki cywilizacyjne

Jedną z przyczyn pogłębiającego się problemu powstawania otyłości upatruje się w postępie technologicznym. Zadania, które kiedyś wymagały podejmowania przez ludzi wysiłku fizycznego coraz częściej są wykonywane przez maszyny. Aktywność fizyczna u dzieci jest zastępowana przez niepotrzebne korzystanie z transportu, a gry i zabawy popularne jeszcze kilkanaście lat temu odchodzą do „lamusa” na rzecz nowych atrakcji technologicznych. Rozwój technologii ma też wymierny wpływ na dostęp do taniej i wysokoprzetworzonej żywności, która poprzez wysoką zawartość tłuszczy oraz cukrów prostych może prowadzić do rozwoju otyłości.

 

  1. Psychika

Dzieci narażone na wysoki stres związany ze złą sytuacją rodzinną, kłopotami w szkole czy brakiem akceptacji wśród rówieśników – tego typu trudności emocjonalne mogą prowadzić do wykształcania tzw. „zajadania problemów” jako kompensacji niepowodzeń albo sposobu poprawy nastroju.

 

  1. Genetyka

Gdy mówimy o przyczynach otyłości często pojawia się temat genetyki. Niestety nie istnieje jeden gen odpowiadający za skłonności do bycia otyłym – jeśli w ogóle można mówić
o genetycznej skłonności do otyłości – jest to mieszanka wielu genów i każdy z nas ma taki zestaw, który w pewien sposób może definiować masę naszego ciała. Należy jednak pamiętać, że dużo większy wpływ na masę ciała mają nasze nawyki żywieniowe niż nasze DNA.

 

  1. Inne

Należy pamiętać, że oprócz wyżej wymienionych znaczenie mogą mieć też inne czynniki:

  • choroby – niedoczynność tarczycy czy zespół policystycznych jajników u kobiet lub choroby związane z genetyką, np. zespół Pradera-Williego
  • czynniki środowiskowe, np. kształtowanie nawyków żywieniowych przez rówieśników w szkole

 

Jednakże mają one już dużo mniejsze znaczenie niż te wymienione przed nimi.

Kształtowanie zdrowych nawyków żywieniowych

 

Nieleczona otyłość może prowadzić do bardzo przykrych konsekwencji, a w rezultacie nawet do śmierci. Najlepszym sposobem na zapobieganie wykształcenia się otyłości jest stosowanie zasad racjonalnego żywienia w codziennym życiu.

Najłatwiej promować zdrowe nawyki żywieniowe u małych dzieci, które są bardzo podatne na naukę i nie mają jeszcze wykształconych złych przyzwyczajeń. Właśnie dlatego w okresie wczesnego dzieciństwa tak ważna jest odpowiednio zbilansowana dieta – w skrócie – czym skorupka za młodu nasiąknie tym na starość trąci.

  1. Podstawą jest dbanie o regularność spożywanych posiłków. Dzięki temu dziecko wyrobi sobie nawyk spożywania mniejszych posiłków i rzadziej będzie odczuwało głód, co w przyszłości zaowocuje mniejsza skłonnością do podjadania niezdrowych przekąsek.
  2. Posiłki powinny wyglądać apetycznie. Małe dzieci jedzą również oczami – jedzenie powinno być kolorowe, a efekt taki najłatwiej osiągnąć poprzez dodawanie do posiłków różnych warzyw i owoców. Można również układać jedzenie w taki sposób, aby tworzyć z nich atrakcyjne kształty.
  3. Wybieraj zdrową żywność. Dziecko nauczone od małego jedzenia różnych warzyw i owoców, ciemnego pieczywa itp., będzie przyzwyczajone do ich smaku dzięki czemu w późniejszych latach życia będzie je spożywało z większą chęcią.
  4. Gdy pojawi się ochota na coś słodkiego, zamiast czekolady podawaj dziecku zdrowe przekąski: suszone owoce, orzechy lub bakalie.

Ustal jeden dzień w tygodniu, w którym dziecko będzie mogło jeść słodycze. Dzięki temu unikniesz wyrobieniu nawyku, w którym dziecko szuka cukierków, ponieważ będzie przyzwyczajone do zdrowych przekąsek.

  1. Wyrabiaj w dziecku nawyk picia wody zamiast słodzonych soków czy innych napojów.
  2. Nigdy nie używaj jedzenia jako elementu nagrody lub pocieszenia. Unikniesz dzięki temu ewentualnego „zajadania problemów” w przyszłości.
  3. Nie pozwalaj dziecku na jedzenie przed telewizorem czy komputerem – łatwo wtedy zatracić kontrolę nad ilością spożywanej żywności.
  4. Posiłki powinny być konsumowane przy stole w spokojnej atmosferze – bez pośpiechu.
  5. Nie używaj nadmiernej ilości soli – dzięki temu dziecko pozna prawdziwe smaki produktów, które spożywa i je polubi.
  6. Przypilnuj swoją pociechę, aby zawsze wychodząc z domu rano do szkoły była po śniadaniu.
    I nie zapomnij o zapakowaniu drugiego śniadania! Dzięki temu wyeliminujesz potrzebę dziecka do zaspokajania głodu w miejscach gdzie może nabyć słodycze, fast foody itp.

 

BIBLIOGRAFIA

 1. Otyłość u dzieci i młodzieży. Poradnik dla rodziców dzieci w wieku od 
4 do 18 lat. A. Karney, A. Oblacińska, L. Kluba, D. Świątkowska. 
Fundacja IMID. ISBN: 978-83-88767-70-8
2. Raport NIK, Wdrażanie zasad zdrowego żywienia w szkołach publicznych. 
Delegatura NIK w Krakowie. 2017.
3. Nadwaga i otyłość u dzieci i młodzieży. M. Mikoś, M. Mikoś, H. Mikoś, 
M Obara-Moszyńska, M. Niedziela. Nowiny Lekarskie 2010, 79(5) s. 397–402.