Wybory żywieniowe palaczy

Liczba palaczy wśród Polaków systematycznie spada, jednakże są oni nadal bardzo liczną grupą stanowiącą niemal jedną czwartą społeczeństwa. Jest to ogromna liczba ludzi o zwiększonym ryzyku zachorowania na całą masę chorób, w tym między innymi tych dotyczących układu pokarmowego.

Wpływ palenia na układ pokarmowy

W dzisiejszych czasach większość społeczeństwa zdaje sobie sprawę ze szkodliwości palenia. Niestety mimo to, nadal wiele osób tkwi w swoim nałogu. W powszechnej opinii palenie kojarzy się głównie z chorobami układu oddechowego. Niestety, palenie tytoniu ma negatywny wpływ na cały nasz organizm – w dużej mierze również na układ pokarmowy.
Palenie koreluje z występowaniem wielu nowotworów narządów układu pokarmowego. Naukowcy przypisują temu nałogowi istotne znaczenie w zwiększeniu ryzyka zachorowania na raka:

  • jamy ustnej

  • przełyku

  • żołądka

  • trzustki

  • wątroby

  • jelita grubego

  • odbytnicy

Jednakże nowotwory, mimo że najgroźniejsze, to nie jedyne zagrożenie dla regularnych palaczy. Ich nałóg zwiększa również ryzyko zachorowania na o wiele bardziej „popularne” przypadłości układu pokarmowego. Możemy zaliczyć do nich: uczucie zgagi i chorobę refluksową przełyku, wrzody żołądka, choroby wątroby, chorobę Leśniowskiego-Crohna, zapalenie trzustki czy kamienie żółciowe.
Wszystkie wyżej wymienione przypadłości są również chorobami dietozależnymi. Potencjalne złe wybory i nawyki żywieniowe palaczy mogą wspierać ich rozwój, co w efekcie skutkuje zwiększeniem ryzyka zachorowania. Dlatego niezmiernie ważne jest aby palacze zdawali sobie sprawę z sytuacji w jakiej się znajdują i do swojego nałogu nie dokładali organizmowi kolejnych wyzwań.

Nawyki i wybory żywieniowe palaczy w porównaniu do osób niepalących – analiza badań

Istnieje sporo badań, które pochyliły się nad tematem diety i zachowań żywieniowych palaczy. W jednym z nich osoby palące charakteryzowały się nieznacznie większym wskaźnikiem BMI i niższym spożyciem energii, aczkolwiek mimo wszystko badania na większych populacjach wskazują na raczej odwrotne tendencje. Palacze charakteryzują się średnio niższą masą ciała i większą podażą kalorii w diecie niż osoby niepalące. Przyczyną tego stanu rzeczy jest najprawdopodobniej większe spożycie tłustych pokarmów pochodzenia zwierzęcego i alkoholu. Warto też dodać, że osoby palące są z reguły osobami mniej aktywnymi fizycznie.
Duże prace naukowe wskazują również na mniejsze spożycie następujących składników pokarmowych: błonnik, witaminy A, E i C, kwas foliowy i wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Co ciekawe ilość wyżej wymienionych składników koreluje z ilością wypalanych papierosów – im więcej papierosów tym mniej składników odżywczych.
Jak to się przekłada na poszczególne wybory żywieniowe? Palacze dużo chętniej sięgają po produkty gęste kalorycznie i pobudzające, takie jak:

  • słodycze

  • tłuste i słone pokarmy

  • kawa

  • alkohol

Jednocześnie niemal wszystkie prace skupiają się na tym, iż nałogowcy jedzą mniej:

  • warzyw i owoców

  • mleka i produktów mlecznych

  • źródeł błonnika pokarmowego (np. pełnoziarnistych produktów zbożowych)

Co z kolei z zachowaniami żywieniowymi palaczy?

Palacze w ciągu dnia spożywają podobną ilość posiłków w ciągu dnia co osoby niepalące (najczęściej trzy). Ciekawym jest również fakt regularności w spożywaniu poszczególnych posiłków. Nałogowcy częściej rezygnują ze śniadań niż osoby z grup kontrolnych, w przypadku posiłków w środku dnia nie zauważa się znaczącej różnicy, aż do kolacji którą z kolei zjadają chętniej niż osoby niepalące.

Jaki wpływ na zdrowie palaczy mają ich wybory i nawyki żywieniowe

Niestety palenie papierosów dosyć wyraźnie koreluje ze złymi nawykami żywieniowymi. Jaki ma to wpływ na pojawianie się nowotworów i chorób układu pokarmowego? Niższe spożycie warzyw i owoców, a co za tym idzie witamin i minerałów mających działanie antyoksydacyjne, jest czynnikiem promującym powstawanie nowotworów. Trzeba też pamiętać, że produkty te, podobnie jak nabiał, często mają działanie alkalizujące co może pomagać w zmniejszeniu, popularnych u palaczy dolegliwości takich jak zgaga, refluks czy wrzody żołądka. Polskie badania wykazują, że osoby palące w ilości ponad 70% zupełnie unikają picia mleka (przy jedynie 40% dla osób niepalących). Zarzucaniu treści żołądka do przełyku sprzyjają również obfite, rzadkie i nieregularne posiłki, późne kolacje, wysokie spożycie produktów odzwierzęcych, kawy i alkoholu. Palacze częściej sięgają po słodycze, tłuste i słone pokarmy oraz alkohol. Tego typu wybory żywieniowe poza oczywistym negatywnym wpływem na układ krążenia, dają mocno w kość także wątrobie i trzustce.
Kolejnym aspektem diety palacza jest niska zawartość błonnika w diecie – to także problem, ponieważ włókna pokarmowe pobudzają perystaltykę i ukrwienie jelit, wiążą nadmiar cholesterolu i stymulują rozwój korzystnej flory bakteryjnej. Te działania błonnika mają charakter protekcyjny dla jelit, przez co jego niedobór w diecie może powodować nieprzyjemne dolegliwości oraz zwiększenie ryzyka wystąpienia wielu chorób.

Jak wspomóc się żywieniowo w trakcie rzucania palenia?

Walka z każdym nałogiem jest trudna, jednakże najlepszą receptą dla palaczy, u których zdiagnozowano choroby tytoniozależne lub po prostu takich którzy postanowili pozbyć się swojego nałogu jest rezygnacja z palenia papierosów. Oczywiście istnieją dietetyczne sposoby, które są w stanie łagodzić niektóre z objawów towarzyszących paleniu, ale są to metody które nigdy nie rozwiążą całkowicie problemu.
Jak zatem wspomóc się dietą w trakcie procesu rzucania nałogu? Recepta jest prosta, ale jak zwykle to bywa, ciężej z wykonaniem. Palenie uszkadza zmysł smaku i powonienia. Dodatkowo zmiany w górnej części układu pokarmowego, prowadzące do wysuszenia błon śluzowych i zmniejszonej produkcji śliny na pewno nie są sprzymierzeńcem w momencie decyzji o zmianie sposobu żywienia. Z tych powodów palacze często sięgają po produkty tłuste i słone – ponieważ są to bardzo dobre nośniki smaku.
Pierwszym krokiem powinno być unikanie produktów wysokoprzetworzonych – właśnie one często są źródłem szkodliwego tłuszczu i soli. Warto czytać etykiety, na możemy znaleźć informacje dotyczące zawartości tych składników w produkcie.
Kolejnym krokiem powinno być zwiększenie w diecie warzyw i owoców do ilości zalecanych przez ekspertów (co najmniej 400 g na dobę) – produkty te zadziałają protekcyjnie na nasz organizm (wysoka zawartość witamin i mikroelementów) oraz zmniejszą niektóre negatywne skutki palenia. Ciekawostką może być fakt, że udowodnione działanie wspomagające rzucanie palenia ma sok z limonki. Warto także pamiętać o odpowiedniej ilości błonnika w codziennym jadłospisie – jego ilość powinna być większa niż 25 g na dobę. Źródłami tego składnika są oczywiście warzywa i owoce, ale także pełnoziarniste produkty zbożowe (makarony, gruboziarniste kasze, pieczywo itp.).
Bardzo ważną częścią diety jest przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów, a najlepszym z nich jest woda. Palacze charakteryzują się zbyt niskim spożyciem wody w ciągu dnia – jej ilość powinna w diecie wynosić około 30-35 ml na kilogram masy ciała. Wysokie spożycie wody może mieć też dodatkowe pozytywne skutki w kwestii łagodzenia objawów refluksu czy wrzodów żołądka.
Jeśli nie ma żadnych przeciwwskazań zdrowotnych warto wprowadzić do swojego życia trochę ruchu. Pomoże to dotlenić organizm, poprawi komfort psychiczny i pomoże rzucić nałóg. Udowodniono, że umiarkowany wysiłek zniechęca do sięgnięcia po papierosa.

Konkluzja

Środowisko naukowe jest jednoznacznie przeciwko paleniu tytoniu. Nie dość, że ma bardzo negatywne skutki dla zdrowia to dodatkowo zdaje się, że nałogowcy cechują się złymi nawykami żywieniowymi potęgującymi ten efekt. Najlepszą receptą dla osób palących wydaje się być próba porzucenia nałogu z jednoczesnym stopniowym poprawianiem swoich nawyków żywieniowych.

Bibliografia
1. Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. H. Ciborowska, PZWL. 2009.
2.
Smokers report lower intake of key nutrients than nonsmokers, yet both fall short of meeting recommended intakes. S.K. Raatz i wsp., Nutrition Reaserch, 45; 30-37. 2017.
3.
Cigarette smoking is associated with unhealthy patterns of nutrient intake: A meta-analysis. J. Dallongeville i wsp. Journal of Nutrition, 128(9); 1450-1457. 1998.
4. Raport z ogólnopolskiego badania ankietowego na temat postaw wobec palenia tytoniu, Kantar Public, GIS. 2017.
5.
Smoking and the digestive system. B.D. Cash. NIH Publication, 13; 949. 2013.
6.
Differences in food intake and exercise by smoking status in adolescents. D.B. Wilson i wsp., Preventive Medicine, 40(6); 872-879. 2005.
7. Effect of tobacco smoking on the choice of mode of nutrition and dietary behaviours – preliminary study. M. Śmiehowska, Med Og Nauk Zdr, 21(1); 107-111. 2015.
8.
The analysis of salt consumption in patients with hypertension. M. Łazarczyk i wsp., Forum Zaburzeń Metabolicznych 7(2); 84-92. 2016.
9. Odżywianie pomoże w rzuceniu palenia – dieta byłego palacza i aktywność fizyczna. P. Nagel. ABC Żywienia, NCEZ IŻŻ. 2017.